قصه یک روستا و همسایه 250 میلیون ساله اش

به گزارش مجله ویراپارس، گَله ای از گوسفندان راه روستا را پیش گرفته اند. گوسفندها به رنگ غروب پاییز درآمده اند. پیرمردی چوب بدست در انتهای گله حرکت می کند، نزدیک تر می آید، لبخند بدون دندانش بیشتر روی صورتش پهن می شود، سنگ سفید پر حفره را در مقابل می گیرد و به زبان آذری می گوید: مرجان... برای اسکندر پیدا کردم. چوب دستی را به سمت کوه های سرخ پشت روستا می گیرد و یک جمله کوتاه دیگر می گوید: از آنجا.

قصه یک روستا و همسایه 250 میلیون ساله اش

به گزارش مجله ویراپارس، آن کوه های انابی، رگه دار و چین خورده، همسایه روستای گل فرج است. کوه هایی که سند مهمی از دوره اول و دوم زمین شناسی (دیرینه زیستی) هستند؛ زمانی که بیشترین گونه های جانوری زمین را بی مهرگان و خزندگان تشکیل می دادند و زمین شکل امروزی را نداشت و بیشترین سطح آن را آب فرا گرفته بود. کوه های جلفا شاهدی به جا مانده از آن دوران است که یکی از گذرهای پرمین ـ تریاس را می توان آنجا دید. عمر این دوره حدود 250 میلیون سال است.

به زبان ساده تر دوره پرمین ـ تریاس، سند بزرگترین انقراض در کره زمین است. اتفاقی که در حدود 250 میلیون سال پیش رخ داد و بر اثر آن 96درصد از تمام گونه های دریایی و 70 درصد از مهره داران زمینی منقرض شدند. از آنجایی که تنوع زیستی قابل توجهی از موجودات از بین رفته بود مدت درازتری نسبت به سایر انقراض ها طول کشید تا حیات دوباره به زمین باز شود. حدود پنج میلیون سال طول کشید تا زمین پس از مرگش در اثر این انقراض، زنده شود. علت انقراض و دوره طولانی بازیابی زمین همچنان محل بحث زمین شناسان و دانشمندان است.

شواهد چنین دوره ای را می توان در موزه ای نزدیک همین کوه های انابی دید، در گلفرج روستایی در 18 کیلومتری شهر جلفا در استان آذربایجان شرقی که نشانه هایی از سکونت چهار ساله بشر نیز در آنجا یافته شده است. گلفرج یکی از بخش های ژئوپارک ارس است که پرونده آن تازگی برای ثبت جهانی به یونسکو فرستاده شده است.

روستا زمانی خالی از سکنه شده بود، نه جاده درستی داشت و نه امکانات دیگری. یک مدرسه هم داشت که انبار کاه و آغل گوسفندها شده بود. حالا روستا هم جاده آسفالته دارد و هم آب، برق، گاز و اینترنت و حدود 46 خانواده با جمعیتی بالغ بر 150 نفر که در آن زندگی می کنند، همه این ها از همان مدرسه کهنه که زمانی دامداری شده بود، جرقه زده شده است.

سال 91 در روستا اکوموزه ای راه می افتد که انگیزه آن همان پدیده پرمین تریاس بوده است. در موزه حدود 70 تا 80 فسیل با قدمتی در حدود 250 میلیون سال به نمایش گذاشته شده است. ردپای آمونیت ها ـ نرم تنان دریایی متعلق به دوره اول زمین شناسی که منقرض شده اند و به شاخ قوچی نیز معروف اند ـ در این موزه بسیار پررنگ است. در بخش دیگری ابزار زندگی و اسناد مربوط به ساکنان قدیمی و بخش هایی از فرهنگ این منطقه به نمایش گذاشته شده است. گوشه ای از موزه به حیوانات بومی منطقه که تاکسیدرمی شده اند و از اداره محیط زیست آذربایجان شرقی گرفته شده اند اختصاص داده شده است. حیاط موزه هم با قوچ های سنگی که هویت تاریخی این منطقه را فاش می کند، تزئین شده است.

اسکندر ابدالی، همیار ژئوسایت گلفرج، کوهنورد و از اهالی همین روستا است که اکوموزه گلفرج را راه اندازی کرده است، برای مجله ویراپارس تعریف می کند: وقتی جمعیت روستا کم شد، مدرسه روستا را دامداری کردند. در یکی از کلاس های درس هم کاه و یونجه نگهداری می شد. سال 91 در یکی از کلاس های درس، فسیل ها و مرجان ها را چیدیم تا مدرسه ای که مدتی دامداری شده بود موزه شود. موزه فسیل گلفرج به تدریج و با کمک مردم سرپا شد.

او ادامه می دهد: سال 94 عرب داغی ـ رییس وقت منطقه آزاد ارس ـ به این روستا آمد و موزه را دید، پیشنهاد کرد وسایل موزه را به ارس منتقل کنیم، مخالفت کردم، چون روستا با این موزه داشت جان می گرفت. از او درخواست حمایت کردیم، او هم دستور پرداخت تسهیلات تا 20 میلیون تومان برای احیای و نگهداری این موزه را داد. بعد هم جاده روستای گلفرج آسفالت شد و پیشرفت شتاب گرفت. گلفرج در تعطیلات نوروز حدود 10 هزار بازدیدکننده و مسافر داشت. این اتفاقات از باور اهالی فاصله دور بود. کم کم اهالی که روستا را ترک کرده بودند به آن بازگشتند. گلفرج حالا الگوی توسعه روستا و مهاجرت معکوس شده است.

اکوموزه فسیل گلفرج به اضافه بومگردی کنار آن تا همین حالا برای پنج شش نفر شغل مستقیم ایجاد کرده و برای دیگر اهالی روستا در ازای خدمات دهی به گردشگران، درآمدزایی داشته است. مدیر موزه قصد کرده برنامه هایش را تا وقتی برای 30 نفر شغل مستقیم ایجاد شود، ادامه دهد. هرچند که به عقیده اش موقعیت جغرافیایی منطقه گلفرج کار را کمی سخت کرده تا جایی که گاهی از ادامه آن پشیمان می شود.

ابدالی توضیح می دهد: گلفرج از نظر تقسیمات زیست محیطی ـ به لحاظ این که جزو منطقه حفاظت شده مراکان است ـ در حوزه استحفاظی آذربایجان غربی و از نظر تقسیمات کشوری در محدوده استان آذربایجان غربی قرار گرفته و همین پیگیری کارها را سخت کرده است.

اما داستان قوچ های سنگی که به نوعی تداعی کننده شیرهای سنگی منطقه زاگرس است، را ابدالی چنین تعریف می کند: قوچ در این منطقه سمبل شجاعت، باربری و قهرمان پروی هستند. حتی در اشعار و ضرب المثل های مردم این منطقه زیاد به آن اشاره شده است. قدمت آن ها به قبل از اسلام می رسد و بیشترین کاربردشان بر سر مزار مردگان بوده است.

روی بدنه قوچ ها، یک شمشیر یا تیر و کمان نقش بسته است که بنا بر توضیح مدیر اکوموزه گلفرج، نشان دهنده مهارت و رده نظامی فرد خاک سپرده شده است. اندازه شمشیر هرچه بلندتر باشد، یعنی رتبه نظامی آن فرد بالا بوده است. تعداد پیچ های شاخ قوچ نیز گویای سن فرد متوفا است.

ابدالی اما داستان تلخی را از قوچ های جلفا را روایت می کند: قوچ ها تا حدود 30 سال پیش مقدس بودند و وقتی بچه ها بیمار می شدند آن ها از زیر قوچ ها بزرگ عبور می دادند تا شفا پیدا کنند اما در یک دوره شایعه کردند زیر این قوچ ها گنج و طلا دفن شده است، شایعه تا ترکیه و حتی کشور آذربایجان هم رسید، تعداد زیادی از این قوچ ها تخریب شدند. در برخی نقاط آذربایجان شرقی دیگر اثری از این قوچ های سنگی باقی نمانده، خیلی از آن ها شکسته شده، ما چندتایی را به این اکوموزه منتقل کردیم تا از این اثر تاریخی ارزشمند حفاظت کنیم. برخی را هم مرمت کردیم. این اتفاق تلخ برای قوچ های سنگی ایران درحالی افتاده که در جمهوری آذربایجان از این قوچ ها به خوبی محافظت و در اماکن تاریخی، تعدادی زیادی از آن ها نگهداری می شود.

ورودی اکوموزه گلفرج یک هزار تومان است. در کنار آن یکی از خانه های روستا به اقامتگاه بومگردی تبدیل شده که هزینه کرایه تاق آن برای یک شب به همراه صبحانه 200 هزار تومان می شود.

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: 5 اسفند 1398 بروزرسانی: 6 مهر 1399 گردآورنده: virapars.ir شناسه مطلب: 705

به "قصه یک روستا و همسایه 250 میلیون ساله اش" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "قصه یک روستا و همسایه 250 میلیون ساله اش"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید